Iwona Kukulak-Dolata
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

Zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. instytucjami rynku pracy są :

  • Publiczne Służby Zatrudnienia
  • Ochotnicze Hufce Pracy
  • Agencje zatrudnienia
  • Instytucje szkoleniowe
  • Instytucje dialogu społecznego
  • Instytucje partnerstwa lokalnego

Wymienione instytucje realizują zadania z zakresu promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej w celu rozwoju zasobów ludzkich, osiągnięcia wysokiej jakości pracy, wzmacniania integracji i solidarności społecznej oraz zwiększania mobilności na rynku pracy.

Publiczne służby zatrudnienia tworzą organy zatrudnienia wraz z powiatowymi i wojewódzkimi urzędami pracy, urzędem obsługującym ministra właściwego do spraw pracy oraz urzędami wojewódzkimi realizującymi zadania państwa w zakresie polityki rynku pracy.

Organem zatrudnienia jest: minister właściwy do spraw pracy, wojewoda, marszałek województwa, starosta (prezydent miasta na prawach powiatu).

Rolę wiodącą w zakresie polityki państwa na rynku pracy pełni minister właściwy do spraw pracy. Odpowiada on za przygotowanie i koordynowanie realizacji Krajowego Planu Działania, który jest dokumentem strategicznym wyznaczającym kierunki polityki państwa w zakresie polityki zatrudnienia.

Minister jako organ zatrudnienia pełni rolę koordynatora służb zatrudnienia. Potrzeba koordynacji działań wynika z rozproszonego modelu publicznych służb zatrudnienia (organów/ urzędów rządowych i samorządowych) i odbywa się ona przez;

  • realizowanie zadań wynikających z funkcji dysponenta Funduszu Pracy;
  • określanie instrumentów stymulujących rozwój kształcenia ustawicznego rozumianego jako kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy ogólnej umiejętności i kwalifikacji zawodowych w odniesieniu do bezrobotnych, poszukujących pracy, pracowników i pracodawców,
  • tworzenie, rekomendowanie i upowszechnianie narzędzi i metod i zasobów informacyjnych na potrzeby poradnictwa zawodowego, pośrednictwa pracy, organizacji szkoleń, przygotowania zawodowego dorosłych lub innych form pomocy,
  • realizowanie zadań wynikających z prawa swobodnego przepływu pracowników między państwami, w szczególności przez realizowanie i koordynowanie działań województwach i powiatach w zakresie udziału publicznych służb zatrudnienia w sieci EURES,
  • reprezentowanie publicznych służb zatrudnienia wobec publicznych służb zatrudnienia innych państw,
  • realizowanie postanowień i koordynowanie działań wynikających z umów międzynarodowych i innych porozumień zawartych z partnerami zagranicznymi w zakresie przepływu pracowników.

Wojewoda, to kolejny organ zatrudnienia. Reprezentuje on rząd w terenie, jest zwierzchnikiem zespolonej administracji rządowej, organem nadzorującym działalność jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli; czyli gminy, powiatu, województwa. W obszarze rynku pracy jego uprawnienia kontrolne dotyczą: realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego zadań wynikających z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; wdrażania i stosowania standardów usług rynku pracy; spełnienia przez pracowników urzędów pracy wymogów kwalifikacyjnych. Działania kontrolne organu wojewody są szczegółowo opisane w ustawie o promocji zatrudnienia (…). Wojewoda wydaje pośrednikom i doradcom zawodowym licencje, które są niezbędne dla zachowania odpowiedniej jakości usług rynku pracy.

Zadania samorządu województwa w zakresie polityki rynku pracy są wykonywane przez wojewódzkie urzędy pracy (WUP). Samorząd województwa w ramach regionalnej polityki rynku pracy zajmuje się jej tworzeniem i koordynowaniem w odniesieniu do krajowej polityki rynku pracy oraz przygotowuje i realizuje regionalny plan działań na rzecz zatrudnienia. Do jego kompetencji należy również redystrybucja środków Funduszu Pracy, opracowywanie analiz rynku pracy i badanie popytu na pracę w tym prowadzenie monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych, współdziałanie z organami oświatowymi, szkołami i szkołami wyższymi w harmonizowaniu kształcenia z potrzebami rynku pracy, prowadzenie rejestru agencji zatrudnienia, prowadzenie analiz skuteczności oddziaływania na rynek pracy szkoleń, przygotowania zawodowego dorosłych i staży oraz upowszechnianie wyników tych analiz, udzielanie informacji o możliwościach i zakresie pomocy świadczonej przez publiczne służby zatrudnienia. Wymienione zadania samorządu województwa realizuje 16 wojewódzkich urzędów pracy wraz z ich terenowymi oddziałami i filiami. W strukturach urzędów wojewódzkich funkcjonują centra informacji i planowania kariery zawodowej, które będąc wyspecjalizowanymi jednostkami organizacyjnymi WUP zajmują się świadczeniem usług poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej na rzecz pracodawców oraz wspomagają powiatowe urzędy pracy w prowadzeniu poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej przez świadczenie wyspecjalizowanych usług w zakresie planowania kariery zawodowej na rzecz bezrobotnych i poszukujących pracy. prowadzą również zajęcia aktywizujące na rzecz wymienionych kategorii osób.

Zadania samorządu powiatu w zakresie polityki rynku pracy są wykonywane przez powiatowe urzędy pracy (PUP), które wchodzą w skład powiatowej administracji zespolonej. Ich podstawowym zadaniem jest opracowanie i realizowanie programu promocji zatrudnienia oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, który jest częścią powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych. W tym celu PUP pozyskuje i gospodaruje środkami finansowymi, które są wykorzystywane na realizację zadań aktywizujących lokalny rynek pracy. Ponadto realizacja przyporządkowanych lokalnym urzędom pracy zadań wymaga ciągłej współpracy z innymi instytucjami i podmiotami rynku pracy.

Samorządy powiatów zajmują się również rejestracją bezrobotnych i poszukujących pracę; udzieleniem pomocy bezrobotnym i poszukujący pracy w znalezieniu zatrudnienia; udzieleniem pomocy pracodawcom w pozyskaniu pracowników; inicjowaniem, organizowaniem i finansowaniem usług i instrumentów rynku pracy, przyznawaniem i wypłacaniem zasiłków oraz innych świadczeń z tytułu bezrobocia; realizowaniem zadań wynikających z prawa swobodnego przepływu pracowników między państwami z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Zadania samorządów powiatów wykonują powiatowe urzędy pracy i ich filie. W strukturach PUP funkcjonują centra aktywizacji zawodowej, które realizują zadania w zakresie usług rynku pracy oraz instrumentów rynku pracy. Ponadto w ramach PUP we współpracy z samorządem gminnym mogą być tworzone i prowadzone lokalne punkty informacyjno-konsultacyjne, które na terenie gminy informują zainteresowane osoby i pracodawców o zakresie udzielanej pomocy przez urzędy pracy.

Ochotnicze Hufce Pracy (OHP), to państwowe jednostki budżetowe specjalizujące się w wykonywaniu zadań państwa w zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży i bezrobotnych w wieku 15-25 lat. OHP prowadzi również działania w zakresie kształcenia i wychowania. Wymienione grupy zadań są w praktyce wykonywane przez Komendę Główną OHP oraz podległe Wojewódzkie Komendy OHP (16) wraz 49 Centrami Edukacji i Pracy Młodzieży oraz 9 Centrami Kształcenia i Wychowania. Uwzględniając charakter realizowanych zadań przez jednostki organizacyjne OHP można je podzielić na dwie podstawowe grupy:

  1. jednostki o charakterze opiekuńczo-wychowawczym,
  2. jednostki realizujące zadania na rzecz rynku pracy.

Ochotnicze Hufce jako instytucje ryku pracy świadczą bezpłatnie usługi, które są adresowane do ludzi młodych w wieku 15-25 lat i obejmują: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe i informacje zawodową, warsztaty aktywnego poszukiwania pracy, organizacje szkoleń, programy rynku pracy. W terenie ich realizacją zajmuje się 49 młodzieżowych biur pracy i 65 ich filii, 106 klubów pracy, 49 mobilnych centrów edukacji i pracy oraz 33 młodzieżowe centra kariery.

Agencje zatrudnienia to instytucje zajmujące się świadczeniem usług w zakresie pośrednictwa pracy, pośrednictwa do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, poradnictwa zawodowego, doradztwa personalnego, pracy tymczasowej. Podmiotami, które mogą prowadzić agencje zatrudnienia są: przedsiębiorstwa prywatne, jednostki samorządu terytorialnego, szkoły wyższe, stowarzyszenia, fundacje, organizacje społeczne i zawodowe. Działalność każdego podmiotu jako agencji zatrudnienia wymaga wpisu do odpowiedniego rejestru w wojewódzkich urzędach pracy. Na koniec grudnia 2009 r. w Krajowym Rejestrze Agencji Zatrudnienia było 2941 podmiotów świadczących wymienione wyżej usługi. Agencje zatrudnienia mają obowiązek współpracować z organami zatrudnienia w zakresie realizowanej na danym terytorium polityki rynku pracy.

Organizacjami reprezentującymi agencje zatrudnienia są: Stowarzyszenie Agencji Zatrudnienia i Związek Agencji Pracy Tymczasowej.

Instytucje szkoleniowe to publiczne i niepubliczne podmioty prowadzące na podstawie odrębnych przepisów edukację pozaszkolną. Usługi szkoleniowe mogą być adresowane do bezrobotnych i poszukujących pracy. Źródłem ich finansowania są środki publiczne, a instytucja może uzyskać zlecenie ich przeprowadzenia na przykład przez publiczne służby zatrudnienia pod warunkiem, że będzie wpisana do rejestru instytucji szkoleniowych prowadzonego przez wojewódzki urząd pracy. O wpis do rejestru może ubiegać się każda instytucja szkoleniowa, która posiada akredytację wydaną przez kuratora oświaty i złoży odpowiedni wniosek o dokonanie takiej rejestracji. Do instytucji edukacyjnych prowadzących działalność szkoleniową należą:

  • - publiczne szkoły, placówki lub ośrodki,
  • - niepubliczne szkoły lub placówki,
  • - szkoły wyższe,
  • - inne podmioty prowadzące edukację pozaszkolną.

Instytucjami dialogu społecznego na rynku pracy są:

  • związki zawodowe lub organizacje związków zawodowych;
  • organizacje pracodawców;
  • organizacje bezrobotnych;
  • organizacje pozarządowe- jeśli wśród ich zadań statutowych znajdują się te dotyczące promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej.

Związki zawodowe to organizacje zrzeszające na zasadzie dobrowolności osoby świadczące pracę najemną. Podstawowym ich zadaniem jest obrona interesów pracowników i podejmowanie działań mających na celu poprawę ich sytuacji ekonomicznej i społecznej. W Polsce istnieją trzy duże centrale związkowe- NSZZ Solidarność, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych  (OPZZ) i Forum Związków Zawodowych. Oprócz tych istnieją inne np. federacje (około 300), organizacje związkowe o zasięgu ogólnopolskim (273) i lokalne organizacje związkowe (około 24 000).

Organizacje pracodawców są samorządnymi, niezależnymi związkami pracodawców, których głównym celem jest obrona interesów i praw pracodawców wobec związków zawodowych oraz organów władzy i administracji. Organizacje te mają prawo uczestnictwa w sporach zbiorowych i zawierania układów zbiorowych pracy. W Polsce istnieją cztery główne organizacje pracodawców: Konfederacja Pracodawców Polskich (KPP), Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan” (PKPP Lewiatan), Związek Rzemiosła Polskiego (ZRP), Business Center Club- Związek Pracodawców (BCC-ZP).

Organizacje bezrobotnych są niezależnymi podmiotami, które reprezentują interesy osób bezrobotnych a przede wszystkim wspierają ich w trudnej sytuacji życiowej. Działają one w formie dobrowolnych stowarzyszeń.

Organizacje pozarządowe jako instytucje dialogu społecznego, to prywatne fundacje i stowarzyszenia. Realizują one zadania w obszarze rynku pracy, wiele z nich koncentruje się na realizacji programów wspierających wybrane grupy społeczne.

Instytucje partnerstwa lokalnego mogą mieć charakter formalny i nieformalny. Mają one na celu uzupełnianie działań instytucji publicznych w ramach realizowanej polityki rynku pracy. Partnerstwa tworzy grupa instytucji realizujących na podstawie umowy przedsięwzięcia i projekty na rzecz rynku pracy. Celem ich działania jest rozwiązywanie problemów społecznych na poziomie gminy i powiatu. Czas funkcjonowania partnerstwa zależy od długości umowy obejmującej projekt na rzecz którego było ono zawiązane.

 

Komentowanie wyłączone.